Mụn trứng cá: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Mụn trứng cá là một loại bệnh da liễu phổ biến trên thế giới. Mụn trứng cá thường phổ biến ở độ tuổi dậy thì ở cả nam và nữ, sau đó mụn giảm dần theo độ tuổi. Mặc dù đây không phải loại bệnh ảnh hưởng đến tính mạng, nhưng nó gây trở ngại nhất định trong cuộc sống và giao tiếp hàng ngày. Dưới đây là những thông tin và cách điều trị mụn trứng cá bạn nên biết.

Mụn trứng cá

Định nghĩa

Mụn trứng cá là bệnh da liễu được đặc trưng bởi tình trạng viêm khu trú vùng nang lông – tuyến bã.  Hình thành do tình trạng tăng tiết bã nhờn quá nhiều dưới da kết hợp cùng tế bào chết, bụi bẩn, cặn trang điểm làm tắc nghẽn lỗ chân lông, viêm nang lông dẫn đến mụn.

Ban đầu mụn trứng cá tồn tại dưới dạng vài nốt nhỏ đỏ, cộm không gây đau cho người bị nhưng theo thời gian nếu bị viêm mụn trở nên sưng tấy, đau đớn, bắt đầu có mủ. Tình trạng tồi tệ hơn có thể biến chứng thành mụn viêm, bọc mủ, u nang khiến việc điều trị khó khăn, mất thời gian và để lại sẹo rỗ, lõm.

Sự hình thành

Cơ chế hình thành mụn là do các hormon hoạt động mạnh mẽ kích thích tuyến bã nhờn tăng tiết nhờn và đào thải chất bã. Lượng bã nhờn tiết ra quá nhiều kết hợp với các tế bào da chết và vi khuẩn trú ngụ trên bề mặt da sẽ gây bít tắc lỗ chân lông hình thành nên các loại mụn trứng cá như mụn đầu trắng, mụn đầu đen, mụn bọc, mụn mủ…

Điều trị mụn trứng cá

Cụ thể, quá trình hình thành mụn trứng cá được diễn ra qua 3 giai đoạn sau:

Tăng tiết chất bã

Bình thường chất bã được nang lông tuyến bã tiết ra làm da, lông, tóc mượt mà. Trong trứng cá, do nội tiết tố androgen của cơ thể, đặc biệt là testosteron tiết ra nhiều sẽ gắn vào các thụ thể đặc hiệu có trên bề mặt các tế bào tuyến bã, kích thích tuyến bã phát triển, giãn rộng làm tăng bài tiết chất bã.

Sừng hóa cổ nang lông

Bình thường các tế bào của tuyến bã và cổ nang lông khi chết sẽ được đào thải ra ngoài qua cổ nang lông. Trong trứng cá, các tế bào này không được đào thải sẽ gây bít tắc cổ nang lông làm chất nhờn tích tụ lại và làm phình tuyến bã

Sự gia tăng hoạt động của Vi khuẩn

Vi khuẩn hiện diện rất nhiều trên da của bệnh nhân trứng cá. Các vi khuẩn này sẽ chuyển hóa các acid béo tự do có trong tế bào và chất nhờn bị tích tụ làm viêm tấy nang lông và cổ nang lông tạo nên mụn trứng cá dạng sẩn, mụn mủ, cục và nang.

Mức độ và dấu hiệu

Mức độ nhẹ

Thường là mụn đầu đen, mụn đầu trắng (hay còn gọi là mụn cám) kèm một số nốt sần và nốt có mủ. Trứng cá nhẹ thường tự hết trong vòng 1-2 tuần , không để lại sẹo mà cũng không cần phải dùng thuốc.

Đa phần ở độ tuổi dậy thì, hiện tượng tăng tiết chất bã nhờn như da mỡ, nhòn, trơn bóng; tóc nhờn, lỗ chân lông giãn rộng.

Vị trí mụn thường gặp ở mặt, trán, cằm, má, phần trên lưng, trước ngực.

Mức độ trung bình

Xuất hiện nốt sần màu đỏ, hơi đau, nốt có mủ nhiều hơn, và có tạo sẹo nhỏ, diễn tiến dai dẳng.

Mụn xuất hiện thường xuyên hơn, dễ tái phát khi sử dụng các chất kích thích: Rượu, bia, thuốc lá, cafein, thức đêm,.. hoặc theo chu kỳ kinh nguyệt (ở nữ giới). 

Mức độ nặng

Xuất hiện mụn u nang, đây là loại mụn nghiêm trọng hơn. Nó có mủ trắng hoặc vàng do tích tụ của hỗn hợp bụi bẩn, dầu bên trong.

Ngoài mặt, mụn còn xuất hiện cả trên các vị trí khác như cổ, ngực, vai, vùng trên lưng…

Nguy cơ bị sẹo cao do tình trạng viêm da kèm theo mụn

Các loại mụn trứng cá

Mụn trứng cá mụn khác nhau về kích thước, màu sắc và mức độ đau.

  • Mụn đầu trắng: Nằm dưới da và nhỏ.
  • Mụn đầu đen: Lỗ chân lông mở, chúng có màu đen và xuất hiện trên bề mặt da.
  • Mụn đỏ, viêm: Các mụn nhỏ, thường có màu hồng, ửng đỏ.
  • Mụn mủ: Chúng có màu đỏ ở gốc và có mủ ở đầu.
  • Mụn bọc: Rõ ràng trên bề mặt da, Chúng là những nốt mụn lớn, chứa mủ, rất đau.
  • Mụn nang: Mụn bọc lớn, đau đớn và đầy mủ. U nang có thể gây ra sẹo.

Nguyên nhân

Nguyên nhân chính gây mụn trứng cá

Mụn trứng cá tuổi dậy thì

Hormone : Hóc-môn đóng vai trò quan trọng dẫn đến sự hình thành mụn trứng cá ở thanh thiếu niên (mặc dù mụn trứng cá có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi). Sự gia tăng một loại nội tiết có tên gọi Androgens ở cả nam và nữ trong độ tuổi dậy thì khiến bã nhờn được sản xuất nhiều hơn mức cần thiết. 

Gen: Di truyền đóng có ảnh hưởng đến việc hình thành mụn trứng cá. Lý thuyết được giải thích  bởi các nghiên cứu kiểm tra tỷ lệ mụn trứng cá giữa các cặp song sinh và người thân độ một .Nghĩa là, nếu cả hai cha mẹ đều bị mụn trứng cá, bạn có khả năng sẽ mọc mụn cao hơn.  

Yếu tố tác động xấu đến mụn trứng cá

  • Tuổi tác: 90% trường hợp ở lứa tuổi 13-19 (tuổi dậy thì), sau đó bệnh giảm dần. Nhưng trứng cá có thể bắt đầu ở tuổi 20-30 hoặc thậm chí muộn hơn ở tuổi 50-59 (trung niên).
  • Giới tính: Nữ nhiều hơn nam, tỷ lệ nữ/nam ≈2/1, nhưng bệnh ở nam giới thường nặng hơn nữ.
  • Yếu tố thời tiết, chủng tộc: khí hậu nóng ẩm, khô hanh liên quan đến bệnh trứng cá, người da trắng và da vàng bị trứng cá nhiều hơn người da đen.
  • Yếu tố nghề nghiệp: Khi tiếp xúc với dầu mỡ, với ánh nắng nhiều….làm tăng khả năng bị bệnh.
  • Yếu tố stress: có thể gây nên bệnh hoặc làm nặng thêm bệnh trứng cá.
  • Chế độ ăn: một số thức ăn có thể làm tăng nặng bệnh trứng cá như sôcôla, đường, bơ, cà phê và một số thức ăn liên quan đến dầu mỡ và đường.
  • Các bệnh nội tiết: một số bệnh Cushing, bệnh đường giáp trạng, bệnh buồng trứng đa nang….làm tăng trứng cá.
  • Thuốc: Một số thuốc làm tăng trứng cá như corticoid, nhóm halogen…
  • Một số nguyên nhân tại chỗ: vệ sinh da mặt, chà xát, nặn bóp không đúng phương pháp, lạm dụng mỹ phẩm và chất hóa học.

Điều trị

Phương pháp điều trị mụn trứng cá tuỳ thuộc vào loại mụn và tình trạng mụn của bạn nặng hay nhẹ. Cần tuân thủ phác đồ điều trị kết hợp sử dụng thuốc với thói quen sống lành mạnh. Đồng thời cần tham khảo lời khuyên của chuyên viên y tế, đảm bảo hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ.

Điều trị mụn trứng cá sử dụng thuốc

Thuốc trị mụn hoạt động bằng cách giảm sản xuất dầu, tăng tốc độ luân chuyển tế bào da, chống nhiễm trùng vi khuẩn hoặc giảm viêm – giúp ngăn ngừa sẹo. Thông thường cần có sự kết hợp các loại thuốc bôi và thuốc uống. Hãy đảm bảo bạn biết những lợi ích và rủi ro của thuốc trước khi sử dụng.

Mụn trứng cá và cách điều trị

Đối với trứng cá nhẹ:  Dùng thuốc bôi ngoài, đặc biệt là benzoyl peroxid, chất kháng khuẩn và retinoid. Acid azelaic có thể dùng thay thế benzoyl peroxid. Khi phối hợp retinoid với kháng sinh erythromycin sẽ hiệp đồng tác dụng, nhanh chóng cho hiệu quả điều trị.

  • Benzoyl peroxide : giết chết vi khuẩn, đẩy nhanh quá trình thay thế da và làm chậm quá trình sản xuất bã nhờn.
  • Axit Azelaic : tăng cường các tế bào lót nang, ngăn chặn sự phun trào bã nhờn và làm giảm sự phát triển của vi khuẩn 
  • Retinoid:  có tác dụng điều tiết sự tăng trưởng tế bào biểu mô.

Đối với trứng cá trung bình: Dùng thuốc kháng khuẩn đường uống là tốt nhất, kết hợp với thuốc bôi ngoài. Tất cả các thuốc kháng khuẩn được dùng ít nhất trong 3 tháng, có những trường hợp phải điều trị lâu hơn nữa.

  • Kháng sinh đường uống: Sử dụng  đối với bệnh nhân bị mụn trứng cá từ trung bình đến nặng. Thuốc kháng sinh có thể chống lại sự phát triển của vi khuẩn và giảm viêm.

Đối với trứng cá nặng: Thường dùng isotretionin theo đường uống hoặc dùng thuốc kháng khuẩn với liều cao với những bệnh nhân không dùng được loại thuốc isotretionin . Đối với những bệnh nhân nữ chống chỉ định dùng estrogen có thể dùng spironolacton, dựa vào tính kháng androgen của nó, kết hợp dùng thuốc bôi ngoài trứng cá nhẹ.

  • Isotretionin: Đây là một retinoid mạnh, uống, được sử dụng để điều trị mụn trứng cá nặng mà không đáp ứng với các loại thuốc và phương pháp điều trị khác.
  • Spironolacton: Dùng  cho phụ nữ nếu kháng sinh đường uống không giúp ích. Nó hoạt động bằng cách ngăn chặn tác dụng của nội tiết tố androgen trên tuyến bã nhờn. Tác dụng phụ có thể bao gồm đau vú và thời gian đau.

Cải thiện lối sống và thói quen sinh hoạt

Dưới đây là một số lời khuyên để ngăn ngừa và hạn chế tiến triển của mụn trứng cá:

  • Ăn uống lành mạnh, kết hợp nhiều rau xanh và uống nhiều nước (ít nhất 1.5 lít/ngày), hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ.
  • Tập thể dục thường xuyên và sẽ giúp chất nhờn dưới da dễ bài tiết hơn và cải thiện tình trạng trao đổi chất trong cơ thể bạn.
  • Rửa mặt nhẹ nhàng ít nhất 2 lần/ngày với sữa rửa mặt đặc trị.
  • Ngủ và nghỉ ngơi đầy đủ, đúng giờ để các hormone không bị rối loạn.
  • Tránh lo lắng và căng thẳng, vì nó có thể làm tăng sản xuất cortisol và adrenaline, làm trầm trọng thêm mụn trứng cá.
  • Tránh chạm vào mặt.
  • Không chà xát da hoặc nặn mụn, vì điều này có thể đẩy nhiễm trùng xuống sâu hơn, gây ra nhiều tắc nghẽn, sưng và đỏ.
  • Giữ điện thoại cách xa mặt khi nói chuyện, vì nó có khả năng chứa bã nhờn và da.
  • Rửa tay thường xuyên, đặc biệt là trước khi thoa kem, kem hoặc trang điểm.
  • Giữ tóc sạch, vì nó thu thập bã nhờn và da. Tránh các sản phẩm dành cho tóc nhờn, chẳng hạn như dầu gội đầu không chứa dầu (oil free).
  • Tránh tiếp xúc với ánh nắng mặt trời quá nhiều, vì nó có thể khiến da sản xuất nhiều bã nhờn. Một số loại thuốc trị mụn làm tăng nguy cơ bị cháy nắng .
  • Gặp bác sĩ nếu mụn trở nên nặng hơn hoặc để lại sẹo dù đã được điều trị.

Có thể tham khảo 8 cách trị mụn trứng cá hiệu quả tại nhà, tránh các tác dụng phụ khi sử dụng thuốc trị mụn với nguyên liệu tự nhiên.

Khi nào cần gặp bác sĩ

Bạn cần đến gặp bác sĩ, nếu điều trị tại nhà không hiệu quả hay gặp các triệu chứng sau:

  • Điều trị tại nhà hơn 3 tháng mà không có kết quả.
  • Mụn vẫn còn tồn tại hoặc trở nên nghiêm trọng hơn, bạn nên tìm gặp bác sĩ da liễu.
  • Nổi mụn trứng cá sau khi uống thuốc mới theo toa thuốc của bác sĩ.
  • Ở người lớn tuổi, sự xuất hiện đột ngột của mụn trứng cá nặng có thể báo hiệu một căn bệnh tiềm ẩn cần được chăm sóc y tế ngay.
  • Có các triệu chứng: Ngất, khó thở, sưng mắt, mặt, môi , co thắt cổ họng.

Kết luận

Mụn trứng cá là một vấn đề phổ biến.  Nó có thể gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng nếu không biết cách điều trị. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để có hướng điều trị tốt nhất. Điều trị mụn cần có sự kết hợp với thói quen lành mạnh hàng ngày của bạn, điều đó giúp bạn hạn chế rất nhiều tiến triển của mụn. Tuy nhiên, mụn không thể hết trong một vài ngày, cho nên bạn cần kiên nhẫn theo dõi liệu trình điều trị để có kết quả tốt nhất.

  •  
  •  
  •  
  •  

You may also like...

Leave a Reply

avatar
  Nhận thông báo qua email  
Nhận thông báo cho